Sözleşme ve Vekâletname Çevirisi

Bu belge ailesinde çeviri, bilgi aktarımı değil hak aktarımıdır. Bir sıfatın ya da bağlacın yanlış seçilmesi, yetkinin kapsamını genişletebilir ya da bir yükümlülüğü ortadan kaldırabilir. Bu yüzden hukuk metinlerinde sadakat, akıcılıktan önce gelir.

Vekâletnamede kapsam meselesi

Vekâletnameler kapsamlarına göre ikiye ayrılır. Genel vekâletname geniş yetkiler verir; özel vekâletname ise yalnızca belirli bir işlem için düzenlenir. Bazı işlemler, örneğin taşınmaz satışı, ancak o işleme özgü açık yetki içeren vekâletnameyle yapılabilir; genel ifadeler yeterli sayılmaz.

Çeviride kapsamı belirleyen ifadeler cerrahi bir dikkatle ele alınır. “Ahzukabz”, “sulh ve ibra”, “tevkil” gibi yetkiler Türk hukukuna özgü kavramlardır ve her biri ayrı bir hak doğurur. Bunları genel bir “gerekli işlemleri yapma yetkisi” ifadesine indirmek, vekâletnameyi işlevsiz kılar ya da tam tersine sınırsız gösterir.

Vekilin kimlik bilgileri, yetkinin süresi ve vekâletin geri alınabilirliği de metnin ayrılmaz parçalarıdır. Taşınmaz satış vekâletnamelerinde vekâlet verenin fotoğrafı bulunur; çeviride bu fotoğrafın varlığı köşeli parantez içinde belirtilir. Azilname, yani vekâletin geri alınması da ayrı bir belgedir ve çevirisi aynı titizliği gerektirir.

Yurt dışında düzenlenen vekâletnameler

Yurt dışında yaşayan bir kişi Türkiye’deki bir işlem için vekâlet vermek istediğinde iki yol vardır. Birincisi, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda vekâletname düzenletmektir; bu belge Türkçe hazırlanır ve Türkiye’de doğrudan kullanılır, ayrıca çeviri gerekmez.

İkincisi, bulunduğu ülkenin noterinde vekâletname düzenletmektir. Bu durumda belge o ülkenin dilinde olur, kaynak ülkede apostillenir ve Türkiye’de yeminli tercümanca çevrilip noter onayından geçer. İkinci yol daha uzun ama konsolosluk randevusu bulunamadığında tek seçenek olabilir.

Ters yönde de aynı mantık işler: Türkiye’de düzenlenmiş bir vekâletname yurt dışında kullanılacaksa, noter belgesi olduğu için apostil ilgili adalet komisyonu başkanlığından alınır, ardından hedef dile çevrilir. Bazı ülkeler çeviriye ikinci bir apostil ister; bu zincir baştan planlanmalıdır.

Sözleşmelerde iki dillilik ve esas metin

Uluslararası ticari sözleşmeler çoğu zaman iki dilli hazırlanır. Böyle metinlerde en kritik hüküm, uyuşmazlık hâlinde hangi dildeki metnin esas alınacağını belirleyen maddedir. Bu madde yoksa, iki metin arasındaki en küçük fark bile uzun bir tartışmaya dönüşebilir.

Çeviri yapılırken bu maddenin varlığı ve içeriği baştan bilinmelidir. Esas metin Türkçe ise, hedef dildeki metin bilgilendirme amaçlı sayılır ve buna göre hazırlanır. Esas metin hedef dildeyse, sorumluluk çok daha ağırdır ve terminolojinin sözleşmenin hukuki rejimine uygun seçilmesi gerekir.

Sözleşmelerde ayrıca uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme maddeleri bulunur. Bu maddelerdeki ülke, şehir ve mahkeme adları aynen aktarılır. Tahkim şartı varsa, tahkim kurumunun adı ve kuralları da birebir korunur; kurum adları çevrilmez.

Ekler, imza blokları ve biçim

Sözleşmelerin gövdesi kadar ekleri de bağlayıcıdır. Fiyat listeleri, teknik şartnameler, hizmet düzeyi tabloları ve gizlilik ekleri çoğu zaman ayrı dosyalar hâlinde durur ve gövde metninde “Ek-1”, “Ek-2” biçiminde anılır. Yalnız gövdeyi çevirtmek, sözleşmenin ölçülebilir kısmını dışarıda bırakır.

Ek numaralarının ve başlıklarının gövdedeki atıflarla birebir örtüşmesi gerekir. Bir ekin adı çeviride değişirse, gövdedeki atıf boşa düşer ve metin kendi içinde tutarsız hâle gelir. Aynı şey madde numaraları için de geçerlidir; numaralandırma korunur, birleştirilmez.

İmza blokları da metnin parçasıdır. Tarafların unvanı, imzalayan kişinin adı ve sıfatı, imza tarihi ve yeri eksiksiz aktarılır. Kaşe metinleri köşeli parantez içinde tarif edilir. Islak imza yerine elektronik imza kullanılmışsa bu durum ayrıca belirtilir.

Sayfa yapısı ve paragraf numaralandırması korunduğunda, taraflar belirli bir maddeye atıf yaptığında iki dildeki metin aynı yerde buluşur. Uyuşmazlık çıktığında bu örtüşme, çevirinin en somut faydası hâline gelir.

Terminoloji tutarlılığı ve tanımlı terimler

İyi yazılmış sözleşmeler başında bir tanımlar bölümü taşır: “Satıcı”, “Alıcı”, “Ürün”, “Teslim Tarihi” gibi terimler büyük harfle yazılır ve metnin geri kalanında hep aynı anlamda kullanılır. Çeviride bu tanımlı terimlerin tek bir karşılığa sabitlenmesi zorunludur.

Aynı terimin farklı maddelerde farklı çevrilmesi, sözleşmede iki ayrı kavram varmış izlenimi doğurur. Uzun sözleşmelerde bu tutarlılık ancak terim listesiyle sağlanır; metnin bölünerek farklı kişilerce çevrilmesi hâlinde liste daha da kritik hâle gelir.

Ticari sözleşmelerde uluslararası teslim ve ödeme kısaltmaları da yer alır. Bu kısaltmalar dünya genelinde standarttır ve çevrilmez; olduğu gibi bırakılır. Tutarlar, para birimleri, vade ve gecikme faizi oranları ise sayısal doğruluğun en hassas olduğu alandır.

Uzun sözleşmelerde kalıp ifadeler de tekrarlanır: mücbir sebep, fesih, gizlilik ve devir maddeleri neredeyse her metinde bulunur. Bu kalıpların yerleşik karşılıklarını kullanmak, metni hem okunur hem de hukuken tanıdık kılar; her seferinde yeni bir ifade denemek, taraflarda gereksiz tereddüt yaratır.

Amaç ve onay düzeyi

Belge ve amaç	Düzenleme yeri	Onay düzeyi
Türkiye’deki işlem için vekâletname	Konsolosluk	Çeviri gerekmez
Yurt dışında kullanılacak vekâletname	Noter	Noter + apostil
Taşınmaz satış vekâletnamesi	Noter (fotoğraflı)	Noter + apostil
Uluslararası ticari sözleşme	Taraflar arası	Yeminli, gerekirse noter
Yabancı mahkemeye sunulacak sözleşme	Taraflar arası	Noter + apostil

Ülkeye göre farklar

Fransa’da tercümanın bir istinaf mahkemesinin resmî listesinde bulunması gerekir; liste dışı çeviri kabul edilmez. Romanya’da Adalet Bakanlığınca yetkilendirilmiş tercüman ile noter tasdiki birlikte istenir, yani iki katman zorunludur. Çin’de ise çeviriyi resmî kayıtlı ve mühürlü bir şirket yapmalıdır; bireysel tercüman beyanı geçerli sayılmaz. Ülke ülke koşullar ülkeler rehberimizde.

Hukuki metinlerde sık yapılan hatalar

• Vekâletnamedeki özel yetkileri genel ifadelerle birleştirmek.
• Tanımlı terimleri metin boyunca farklı karşılıklarla çevirmek.
• Esas metin maddesini gözden kaçırıp iki dilli sözleşmede sorumluluğu yanlış değerlendirmek.
• Mahkeme, tahkim kurumu ve şirket adlarını çevirmek.
• Noter yevmiye numarasını, tarihini ve kaşe metnini çeviriye almamak.
• Vekâletnameyi valilikte apostilletmeye çalışmak; noter evrakı adli belgedir.

Metni imzadan önce gözden geçirelim

Hukuki metinlerde en değerli müdahale, belge imzalanmadan önce yapılandır. Vekâletnamenin hangi yetkileri içermesi gerektiğini ve sözleşmenin hangi dilde esas alınacağını baştan netleştirmek, sonradan yapılacak düzeltmelerden çok daha etkilidir. Hedef dilleri diller sayfamızda, çalışma esaslarımızı fiyatlar sayfamızda bulabilir, taslağınızı teklif formu üzerinden paylaşabilirsiniz.

Sayfa bilgilendirme amaçlıdır; belge biçimi ve onay zinciri işlemin yapılacağı ülkeye göre farklılaşır. Güncel şartları resmî kaynaktan kontrol etmeniz yerinde olur.