Hukuki Tercüme

Bir sözleşme maddesinin yanlış çevrilmesi, bir yazım hatasından farklı olarak doğrudan sonuç doğurur: yükümlülüğün kapsamı değişir, yetkili mahkeme kayar, sorumluluk sınırı genişler. Bu nedenle hukuki metinlerde çeviri kararlarının gerekçelendirilebilir olması beklenir.

Sistem farkı neden bir çeviri sorunu?

Türkiye kıta Avrupası hukuk geleneğine bağlı, kanunlaştırma esaslı bir sisteme sahiptir. İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri ise içtihat esaslı bir gelenekten gelir. Bu iki dünyada aynı işlevi gören kurumlar farklı adlar taşır, aynı adı taşıyan kurumlar ise farklı işlev görür.

Çevirmenin buradaki tercihi üç yoldan biridir: hedef sistemdeki en yakın kurumun adını kullanmak, terimi olduğu gibi bırakıp parantez içinde açıklamak, ya da betimleyici bir karşılık kurmak. Doğru tercih metnin amacına bağlıdır. Mahkemeye sunulacak bir belgede şeffaflık, ticari müzakerede kullanılacak bir metinde ise anlaşılırlık öne çıkar.

Metin türü	Öncelikli beklenti	Tipik onay ihtiyacı
Sözleşme ve ek protokoller	Terim tutarlılığı, madde numaralandırmasının korunması	Taraflar arası kullanımda genellikle yok
Dava dilekçesi ve ekleri	Kaynak metne mutlak sadakat	Yeminli, çoğu zaman noter onaylı
Mahkeme kararı	Hüküm fıkrasının birebir aktarımı	Yeminli ve noter onaylı, yurt dışında apostil
Vekâletname	Yetki kapsamının daraltılmaması	Noter onaylı
Şirket ana sözleşmesi	Organ adlarının ve pay yapısının doğruluğu	Kuruma göre değişir
Hukuki mütalaa	Argüman yapısının korunması	Genellikle yok

Kimler hukuki tercüme kullanıyor?

Birinci grup hukuk bürolarıdır. Yabancı unsurlu dosyalarda delillerin, yazışmaların ve karşı tarafın sunduğu belgelerin çevirisi doğrudan dava stratejisini etkiler. İkinci grup, uluslararası sözleşme imzalayan şirketlerin hukuk ve satın alma birimleridir; burada çeviri müzakere sürecinin bir parçasıdır.

Üçüncü grup bireylerdir: yurt dışında açılan boşanma davaları, miras işlemleri, tanıma ve tenfiz başvuruları hukuki çeviri gerektirir. Dördüncü grup ise tahkim ve arabuluculuk süreçleridir; bu süreçlerde dosya hacmi büyük, takvim ise sıkıdır.

Çalışma yöntemi

1. Terim listesi. İşe başlamadan önce dosyaya özgü terimler çıkarılır ve müvekkil ya da avukatla mutabakata bağlanır. Sonradan değişen bir terim, tüm dosyada geriye dönük düzeltme demektir.
2. Referans metinler. Daha önce çevrilmiş sözleşmeler ve taraflar arasındaki yazışmalar incelenir; süreklilik kalitenin yarısıdır.
3. Çeviri. Madde numaraları, çapraz atıflar ve tanımlar bölümü kaynak metindeki yapıyla birebir korunur.
4. Hukuk odaklı kontrol. İkinci okuma, dil değil içerik odaklıdır: yükümlülük yönü, süre, yetki ve şart cümleleri tek tek doğrulanır.
5. Teslim ve kayıt. Terim kararları not edilir; aynı dosyanın sonraki parçalarında tutarlılık bu kayıttan sağlanır.

Gizlilik nasıl korunur?

Hukuki metinler çoğu zaman henüz kamuya açılmamış bilgiler taşır: müzakere edilen fiyatlar, dava stratejisi, kişisel veriler. Bu nedenle hukuki çeviride gizlilik bir nezaket değil, işin teknik şartıdır. Uygulamada beklenen asgari düzey; yazılı gizlilik taahhüdü, dosyaya erişimin görevli kişiyle sınırlanması ve iş bitiminde saklama süresinin tanımlanmış olmasıdır.

Kişisel veri içeren dosyalarda ayrıca verinin nerede işlendiği önem kazanır. Serbest çalışan bir ağa dağıtılan dosyalarda bu sorunun cevabı belirsizleşebilir; sözleşmede açıkça düzenlenmesi gerekir.

Gizliliğin ikinci boyutu iş bitiminden sonrasıdır. Dosyanın ne kadar süre saklanacağı, hangi ortamda tutulacağı ve nasıl imha edileceği yazılı olmalıdır. Çeviri belleğinde saklanan cümleler de bu kapsamdadır: bir müşterinin sözleşme metninden oluşan bellek, başka bir müşterinin işinde kullanılmamalıdır. Bu ayrımın teknik olarak nasıl sağlandığı, tedarikçiye sorulması gereken somut bir sorudur.

Tanıma, tenfiz ve yurt dışı işlemler

Hukuki çevirinin en yoğun kullanıldığı alanlardan biri, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de sonuç doğurması ya da Türk mahkemesi kararlarının yurt dışında kullanılmasıdır. Bu dosyalarda çeviri tek başına yeterli değildir; kararın kesinleşmiş olması, gerekli şerhleri taşıması ve onay zincirinin tamamlanmış olması gerekir.

Çeviri açısından bu dosyaların özelliği, hüküm fıkrasının mutlak sadakatle aktarılmasıdır. Gerekçe bölümünde bir nüans kaybı tolere edilebilirken, hükmün kapsamında en küçük kayma dahi kabul edilemez. Tarafların adlarının, dosya numaralarının ve tarihlerin birebir aktarılması aynı ölçüde kritiktir.

Bu tür dosyalarda hedef ülkenin çeviri rejimi de belirleyicidir. Bazı ülkeler yalnızca kendi yetkilendirdiği tercümanın çevirisini kabul eder; bu durumda Türkiye’de yapılacak iş, çevirinin kendisi değil belgenin onay zincirinin tamamlanmasıdır.

İki dilli metinlerde çalışma disiplini

Uluslararası ticarette sözleşmeler sık sık iki dilli düzenlenir ve iki metin yan yana yürür. Bu düzende çevirinin işlevi değişir: metin artık bir kopya değil, kendi başına bağlayıcı bir belgedir. Bu nedenle iki dilli sözleşmelerde çeviri, taraf avukatlarının birlikte gözden geçirdiği bir süreçtir.

Bu süreçte üç şey mutlaka netleşmelidir: uyuşmazlık hâlinde hangi dilin esas alınacağı, tanımlar bölümündeki terimlerin iki metinde de aynı kavramı işaret ettiği ve madde numaralandırmasının birebir örtüştüğü. Bu üçü sağlandığında, sonradan çıkabilecek yorum farkları büyük ölçüde önlenmiş olur.

Müzakere sürerken metnin değişmeye devam etmesi ayrı bir zorluktur. Her yeni taslakta tüm metnin baştan çevrilmesi hem pahalı hem risklidir; doğru yöntem, sürümler arasındaki farkı işaretleyip yalnızca değişen maddeleri işlemektir. Bu, hem maliyeti düşürür hem de önceki turlarda üzerinde uzlaşılmış ifadelerin farkında olmadan değişmesini önler.

Fiyatı ne belirler?

Hukuki çeviride birim fiyatı yükselten üç etken vardır: terim yoğunluğu, ikinci okumanın hukuk bilgisi gerektirmesi ve dosyanın gizlilik rejimi. Buna karşılık maliyeti düşüren bir etken de vardır: sözleşmeler büyük ölçüde tekrar eden kalıplardan oluşur. Düzenli çalışılan bir müşteride bu tekrar oranı zamanla artar ve birim maliyet düşer.

Bu yüzden hukuk bürolarıyla tek seferlik iş yerine çerçeve düzeninde çalışmak iki taraf için de daha verimlidir. Fiyatlandırma mantığını fiyatlar sayfasında, çalıştığımız dilleri dil sayfalarında açıklıyoruz.

Sık karşılaşılan durumlar

• İki dilli sözleşmelerde geçerli dil. Metinde hangi dilin esas alınacağı yazılı değilse, çeviri farkları uyuşmazlık konusu olur. Bu madde baştan konulmalıdır.
• Kaynak metindeki hata. Çevirmen kaynaktaki bir çelişkiyi düzeltmez; not düşer ve karar verecek kişiye bırakır.
• Ekler ve imza sayfaları. Sözleşmenin gövdesi çevrilip ekleri unutulduğunda dosya eksik kalır; ekler çoğu zaman asıl yükümlülüğü taşır.
• Acil dosyalarda bölme. Büyük bir dosyanın birden çok çevirmene bölünmesi süreyi kısaltır ama terim tutarlılığını riske atar; bu durumda tek elden son okuma zorunludur.

Dosyanızın kapsamını ve gizlilik beklentinizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.

Bu içerik genel çerçeveyi verir; işleme özgü ayrıntılar farklılık gösterebilir. Geçerli şartlar için kurumun güncel evrak listesine bakın.