Diploma ve Transkript Çevirisi

Belgeler mezun olunan üniversitenin öğrenci işleri birimince, ortaöğretim için ise ilgili müdürlük ve okul yönetimince düzenlenir. Yakın yıllarda pek çok kurum e-imzalı ve karekodlu sürüm vermeye başladı; bu, doğrulanabilirlik açısından avantaj sağlar ama çeviride ek bir sorumluluk doğurur.

Not sistemi dönüşümü: en kritik teknik mesele

Türkiye’de yükseköğretimde yaygın olarak dörtlük sistem, ortaöğretimde ise yüzlük sistem kullanılır; harf notları (AA, BA, BB…) ile sayısal karşılıkları kurumdan kuruma değişebilir. Hedef ülkelerin ölçekleri ise bambaşkadır: Almanya’da 1 en iyi, 5 başarısızdır; Birleşik Krallık sınıflandırma mantığıyla çalışır; ABD dörtlük GPA kullanır ama harf aralıkları farklıdır.

Burada altın kural şudur: çevirmen not dönüştürmez. Çevirmenin işi, belgede yazan notu ve kurumun kendi ölçek açıklamasını hedef dile eksiksiz aktarmaktır. Notu hedef ülke ölçeğine çevirmek denklik kurumunun yetkisindedir. Çevirmenin iyi niyetle yaptığı bir dönüşüm, belgeyi tahrif edilmiş hâle getirir ve dosyayı riske atar.

Bu nedenle transkriptin arka yüzündeki ya da alt kısmındaki ölçek açıklaması, tablo dipnotları ve “geçme notu” ibaresi asla atlanmamalıdır. Değerlendiriciye dönüşümü yapabilmesi için gereken tek şey o kutucuktur.

Ondalık ayracı da sessiz bir tuzaktır. Türkçe belgede genel ortalama “3,42” biçiminde virgüllü yazılır; İngilizce konuşan bir değerlendirici aynı diziyi binlik ayracı sanabilir ya da noktalı biçime alışkın olduğu için tereddüt eder. Bu yüzden sayısal alanların hedef dilin yazım geleneğine uygun biçimde, ama değeri değiştirilmeden aktarılması gerekir.

Ders adlarının denklik kurumunca okunabilirliği

Transkriptte ders adları çoğu zaman kısaltılmış hâlde yer alır: “Mat II”, “Genel Fiz. Lab.”, “MTP 302”. Bu kısaltmalar Türkiye’deki bölümde herkesin anladığı şeylerdir; yabancı bir denklik uzmanı için ise anlamsız dizilerdir. İyi bir çeviri, kısaltmayı açar ve gerektiğinde ders kodunu korur.

İkinci mesele, alan terminolojisinin doğru seçilmesidir. “İşletme” mi yönetim mi, “Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği” mi bilişim mi — bu tercihler, karşı kurumun dersi kendi müfredatında hangi karşılığa oturtacağını doğrudan etkiler. Ders adı ne kadar tanınabilirse, kredi transferi o kadar sorunsuz ilerler.

AKTS (ECTS) kredileri ayrı bir sütun olarak yer alıyorsa mutlaka korunur; Avrupa’daki kurumlar yerel krediden çok AKTS’ye bakar. Kredi ve saat sütunlarının karıştırılması, öğrencinin iş yükünün olduğundan düşük görünmesine yol açabilir.

Transkriptin yapısı da korunmalıdır. Yarıyıl başlıkları, tekrar edilen dersler, muafiyet kayıtları, yatay geçişle gelen dersler ve dönem ortalamaları belgenin okunma mantığını oluşturur. Sütunları birleştirerek düz bir liste hâline getirilmiş bir transkript çevirisi, teknik olarak eksiksiz olsa bile değerlendirme sürecini yavaşlatır; uzman aynı bilgiyi orijinaldeki gibi yan yana görmek ister.

Diploma ile mezuniyet belgesi aynı şey değildir

Mezuniyet töreni beklenirken alınan geçici mezuniyet belgesi, diplomanın yerine geçmez; üzerinde çoğu zaman geçerlilik süresi yazar. Bazı yabancı üniversiteler bu belgeyi koşullu kabulle işleme alır, bazıları hiç kabul etmez. Diploma eki (Diploma Supplement) ise programın içeriğini, süresini ve düzeyini anlatan ayrı bir belgedir ve Avrupa başvurularında çoğu zaman istenir.

Denklik başvurularında sık istenen bir dördüncü belge daha vardır: ders içerikleri, yani müfredat. Bu, transkriptteki her dersin haftalık konu başlıklarını ve kaynakçasını içeren, çoğu zaman onlarca sayfalık bir dosyadır. Hacmi büyük olduğu için genellikle en son akla gelir; oysa denklik kurumu bu dosya olmadan mesleki eşdeğerlik kararı veremez ve süreç askıya alınır.

Ortaöğretim tarafında ise diploma ile birlikte okul türünün doğru aktarılması önem taşır. Anadolu lisesi, meslek lisesi, imam hatip lisesi ve fen lisesi birbirinden farklı programlardır; hepsini tek bir genel karşılıkla vermek, öğrencinin aldığı eğitimin ağırlığını görünmez kılar. Okul türü, mezuniyet alanı ve varsa alan/dal bilgisi ayrı ayrı korunmalıdır.

Asıl, suret ve taranmış kopya

Diplomanın aslı tektir ve kaybı telafi edilmesi zor bir belgedir; bu yüzden hiçbir kuruma asıl gönderilmemelidir. Onun yerine üniversiteden alınan onaylı suret ya da noter tasdikli örnek kullanılır. Çeviri de bu surete dayandırılır ve çeviride belgenin asıl mı yoksa onaylı suret mi olduğu açıkça belirtilir.

Taranmış kopyalarda ise çözünürlük başlı başına bir kalite meselesidir. Soğuk damgalar, ince punto ders kodları ve el yazısıyla eklenmiş düzeltmeler düşük çözünürlüklü taramada okunmaz hâle gelir. Okunamayan alan, çeviride “okunamıyor” olarak işaretlenmek zorundadır ve bu ibare karşı kurumda soru işareti bırakır. İyi bir tarama, sonraki tüm adımları kolaylaştırır.

Onay düzeyi ve ülke farkları

Eğitim belgeleri idari belge sayılır ve apostil şerhi valilik ya da kaymakamlık tarafından verilir. Yurt dışı üniversite başvurularının büyük çoğunluğunda noter onaylı çeviri ve apostil birlikte istenir; yalnız kabul aşamasında bazı okullar taranmış yeminli çeviriyle yetinip aslını kayıt sırasında ister.

Ülke farkları burada çok belirgindir. Almanya’da denklik değerlendirmesinde anabin veri tabanındaki sınıflandırma belirleyicidir; çeviri kadar kurumunuzun o tablodaki konumu da önemlidir. ABD’de yeminli tercüman sistemi yoktur, ancak denklik WES ya da ECE gibi ayrı bir kuruluştan alınır ve bu kuruluşlar belgeyi doğrudan üniversiteden zarf içinde isteyebilir. İtalya’da ise çeviriye ek olarak konsolosluktan alınan değer beyanı (Dichiarazione di valore) çoğu zaman şarttır. Ayrıntılar için ülkeler sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu belgelere özgü sık hatalar

• Not ortalamasını hedef ülke ölçeğine “çevirmek”. Bu, çeviri değil değerlendirmedir ve çevirmenin işi değildir.
• Ölçek açıklamasını, dipnotları ve arka yüzü çevirmemek.
• Üniversite ve fakülte adını serbestçe çevirmek. Kurumun kendi resmî yabancı dildeki adı varsa o kullanılmalıdır.
• Diplomadaki adı pasaporttan farklı yazmak; denklik dosyalarında bu tek fark süreci aylarca uzatabilir.
• Karekodlu e-imzalı belgede doğrulama adresini ve kodu çeviriye aktarmamak.
• Çift anadal ya da yan dal diplomasını unutup yalnız ana diplomayı çevirtmek.

Başvuru takviminizi kaçırmayın

Eğitim başvurularında son başvuru tarihleri katıdır ve apostil adımı çoğu zaman hesaba katılmaz. Diploma ve transkriptinizi tarayıp gönderdiğinizde hangi onay katmanlarına ihtiyaç olduğunu, hangi dile çevrilmesi gerektiğini ve dosyanızda eksik belge bulunup bulunmadığını birlikte gözden geçiririz. Dil seçenekleri için diller sayfamıza, çalışma esaslarımız için fiyatlar sayfamıza bakabilir, dosyanızı teklif formundan iletebilirsiniz.

Sayfa bilgilendirme amaçlıdır; belge biçimi ve onay zinciri işlemin yapılacağı ülkeye göre farklılaşır. Son durumu işlemi yapacak makamdan öğrenmenizi tavsiye ederiz.