Yeminli Tercüme

Türkiye’de yeminli tercüman unvanı, bir tercümanın dil bilgisini bir noter huzurunda beyan etmesi ve noterin bu beyanı bir zabıtla kayda geçirmesiyle doğar. Yetki, bu zaptın tutulduğu noterlikle ilişkilidir. Bu nedenle “yeminli tercüman” ifadesi, ülkeye ve kuruma göre birbirinden hayli farklı şeyler anlatabilir.

Yeminli tercümeyi diğer onay biçimlerinden ayıran nedir?

Uygulamada en sık karıştırılan üç kavram vardır: yeminli çeviri, noter onaylı çeviri ve apostilli çeviri. Bunlar birbirinin alternatifi değil, üst üste binen katmanlardır. Bir belge yalnızca yeminli olabilir; yeminli ve noter onaylı olabilir; ya da her ikisinin üstüne apostil eklenmiş olabilir. Hangi katmana kadar çıkacağınızı belge değil, belgeyi teslim edeceğiniz kurum belirler.

Bu tablonun pratik sonucu şudur: fazladan katman almak masrafı ve süreyi artırır, eksik katman ise dosyanın geri dönmesine yol açar. Doğru katmanı seçmek için, belgeyi teslim edeceğiniz kurumun kendi yazılı talebi esas alınmalıdır. Hedef ülkenin hangi onay rejimini uyguladığını ülke rehberimizden karşılaştırabilirsiniz.

Kimler yeminli tercümeye ihtiyaç duyar?

Talep dört tipik profilde yoğunlaşır. Birincisi, yurt dışında eğitim, çalışma ya da oturum başvurusu yapan bireylerdir; diploma, transkript, nüfus kayıt örneği ve adli sicil belgesi bu grubun çekirdek dosyasını oluşturur. İkincisi, Türkiye’de işlem yapan yabancı uyruklulardır; yabancı pasaport, doğum belgesi ve yurt dışında düzenlenmiş vekâletnameler Türkçeye çevrilmeden kabul edilmez.

Üçüncü grup şirketlerdir. Yurt dışı iştirak kuruluşu, ihaleye katılım, banka kredisi ya da yabancı ortakla imzalanan sözleşmeler yeminli çeviri gerektirir. Dördüncü grup ise hukuk büroları ve mahkemelerdir; dava dosyasına giren yabancı dildeki her belge, dosyaya yeminli çevirisiyle birlikte girer.

Bu dört profil aynı hizmeti alıyor görünse de beklentileri farklıdır. Birey için belirleyici olan sürenin öngörülebilirliğidir; şirket için terim tutarlılığı, hukuk bürosu için ise gizlilik ve dosya bütünlüğü öne çıkar. Hangi belgenin hangi profilde nasıl işlendiğini belge rehberimizde tek tek ele alıyoruz.

Süreç nasıl işliyor?

1. Belge incelemesi. Belgenin okunabilirliği, sayfa sayısı, üzerindeki mühür ve el yazısı alanları kontrol edilir. Silik bir mühür, çeviriye “okunamıyor” notu düşülmesine yol açar ve bu not bazı kurumlarda ret sebebidir.
2. Kapsam ve katman kararı. Yalnızca yeminli çeviri mi, noter onayı da mı, apostil de mi gerektiği netleştirilir. Bu adım atlandığında en sık yaşanan kayıp, tamamlanmış bir dosyanın baştan işleme alınmasıdır.
3. Çeviri. Belge tipine hâkim bir tercüman görevlendirilir. Ad, tarih, sayı ve yer isimleri belge üzerindeki yazımıyla birebir aktarılır; yorum yapılmaz.
4. Kontrol. İkinci bir kişi, çeviriyi asıl belgeyle satır satır karşılaştırır. Bu aşamada aranan şey üslup değil, sayısal ve isimsel tutarlılıktır.
5. İmza, kaşe ve teslim. Çeviri, tercüman beyanıyla birlikte imzalanır ve kaşelenir. Noter onayı gerekiyorsa dosya noterliğe iletilir.

Kalite güvencesi: imza tam olarak neyi garanti eder?

Tercümanın imzası, çevirinin asıl belgeyle aynı içeriği taşıdığının beyanıdır. Belgenin kendisinin doğru veya geçerli olduğunun beyanı değildir. Sahte bir diplomanın yeminli çevirisi de yapılabilir; imza yalnızca çevirinin o diplomayı sadakatle yansıttığını söyler. Bu ayrım, kurumların neden bazen belgenin aslını da görmek istediğini açıklar.

Pratikte kalite üç yerde ölçülür: özel adların ve rakamların hatasız aktarımı, belge düzeninin korunması ve terim seçiminin hedef kurumun diline uygunluğu. Bir nüfus kayıt örneğinde alan başlıklarının sırası bozulursa, çeviri dil olarak kusursuz olsa bile memur karşılaştırma yapamaz ve dosyayı geri çevirebilir.

Üçüncü ölçüt, belgede yer alan ama metin olmayan unsurlardır. Kaşe izleri, hologramlar, barkodlar, silik damgalar ve el yazısı düşülmüş notlar çeviride köşeli parantez içinde tarif edilerek gösterilir. Bu unsurların atlanması, çevirinin asıl belgeyle birebir örtüşmediği izlenimini doğurur ve incelemeyi yapan memurun güvenini zayıflatır.

Teslim biçimi: dijital nüsha her yerde geçmez

Yeminli çeviri, kâğıt üzerinde ıslak imzalı olarak ya da elektronik ortamda teslim edilebilir. Ancak bu iki biçimin kabul gördüğü yerler aynı değildir. Türkiye’de resmî işlemlerin önemli bir bölümü hâlâ ıslak imzalı nüsha üzerinden yürür; buna karşılık yurt dışındaki birçok üniversite ve göç makamı taranmış nüshayı ilk aşamada kabul eder, aslını yalnızca kayıt sırasında ister.

Bu ayrım, takvimi doğrudan etkiler. Elektronik teslimin kabul edildiği bir başvuruda süreç birkaç adım kısalır. Islak imzalı nüsha gerekiyorsa kargo süresi de planın parçası hâline gelir ve yurt dışına gönderim söz konusuysa bu süre işin en uzun kalemi olabilir. Bu nedenle “hangi biçimde kabul ediliyor” sorusu, işe başlamadan önce sorulması gereken sorular arasındadır.

Nüsha sayısı da aynı aşamada belirlenmelidir. Onaylı bir nüsha, teslim edildiği kurumda kalır ve iade edilmez. Aynı belgeyi üç ayrı kuruma verecekseniz baştan üç nüsha hazırlatmak, sonradan aynı süreci ikinci kez işletmekten hem hızlı hem de daha ekonomiktir.

Fiyatı ne belirler?

Yeminli çeviride fiyat, tek bir kalemden değil dört değişkenin bileşiminden doğar. Birincisi hacimdir ve resmî belgelerde bu genellikle karakter ya da sayfa üzerinden ölçülür. İkincisi dil çiftidir: arz derinliği yüksek dillerde birim maliyet düşer, az sayıda tercümanın çalıştığı dillerde yükselir. Dil bazlı ayrımları dil sayfalarımızda görebilirsiniz.

Üçüncü değişken onay katmanıdır. Noter onayı, çeviri ücretinden bağımsız ve resmî tarifeye tabi ayrı bir kalemdir; büronun fiyatlandırmasına dâhil değildir. Dördüncü değişken ise aciliyettir. Güncel fiyat aralıklarını ve neyin fiyata dâhil olduğunu fiyatlar sayfasında ayrıntılı olarak yayımlıyoruz.

Sık karşılaşılan durumlar

• Belgenin fotokopisi üzerinden çeviri. Çoğu kurum, çevirinin aslı görülmüş bir belgeye dayanmasını ister. Fotokopi üzerinden yapılan çeviri, noter aşamasında sorun çıkarabilir.
• Ad yazımındaki tutarsızlık. Pasaporttaki yazım ile diplomadaki yazım farklıysa, çeviride hangisinin esas alındığı açıkça belirtilmelidir; aksi hâlde iki belge farklı kişilere aitmiş gibi görünür.
• Eski tarihli belgeler. Bazı kurumlar belgenin düzenlenme tarihine sınır koyar. Çeviri yeni olsa da belge eski sayılabilir.
• Çok sayfalı belgelerde kopukluk. Sayfalar birbirine bağlanmadan teslim edilen çeviriler, bütünlük şartı arayan kurumlarda kabul görmez.

Belgenizin hangi katmana kadar onaylanması gerektiğinden emin değilseniz, belgeyi görmeden verilecek her cevap tahmindir. Teklif formu üzerinden belgeyi ilettiğinizde, önce hedef kurumun beklentisini netleştirir, sonra kapsamı yazılı olarak paylaşırız.

Aşağıdaki anlatım tipik uygulamayı özetler; kurum pratiği değişebilir. Kurumun istediği biçimi baştan netleştirmek sonradan tekrar iş çıkarmaz.