Terminoloji Yönetimi ve Sözlük Oluşturma

Sorun çoğu kurumda sessizce büyür. Bir ürün adı bir belgede çevrilir, başka belgede olduğu gibi bırakılır; bir teknik terimin üç farklı karşılığı üç ayrı kılavuzda dolaşır. Okuyan için bu, kurumun kendi diline hâkim olmadığının işaretidir. Terminoloji yönetimi bu dağınıklığı önce görünür kılar, sonra tek bir onaylı kaynağa bağlar.

Hangi durumda gerekir?

Terminoloji yönetimi, düzenli ve çok kanaldan çeviri üreten kurumlar için anlamlıdır. Sürekli güncellenen ürün kataloğu olan, birden çok dilde belge yayımlayan, farklı çevirmen ve ajanslarla çalışan kuruluşlar bu hizmetten en çok yararlanır. Tek seferlik küçük bir belge için terminoloji projesi kurmak gereksizdir; ama hacim büyüdükçe tutarsızlığın maliyeti de büyür.

İhtiyaç çoğu zaman bir sorunla fark edilir: bir müşteri şikâyeti, çelişen iki kılavuz ya da her yeni çeviride aynı terim tartışmasının baştan yapılması. Bu tekrar eden sürtünme, terminolojinin artık yazıya dökülmesi gerektiğinin işaretidir.

Süreç nasıl işler?

Terminoloji süreci, bir sözlüğü doldurmaktan çok, kurumun dilini keşfedip düzene sokmaktır; bu yüzden akış, mevcut belgelerden başlar ve kuruma dışarıdan bir kalıp dayatmaz. Aşağıdaki sıranın ayırt edici adımı onaydır: bir karşılık, kurumun içinden yetkili biri onaylamadan sözlüğe girmez. Bu adım atlandığında sözlük bağlayıcılığını yitirir. Süreç tek seferlik bir teslimle bitmez; son adım olan bakım, terminolojiyi yaşayan bir kaynak olarak tutar. Aşağıdaki akış, hem sıfırdan bir sözlük kurmak hem de mevcut bir sözlüğü düzene sokmak için aynı çerçeveyi kullanır.

1. Terim çıkarımı. Mevcut belgelerden aday terimler taranır; hem sık geçen hem de karışıklık yaratan kavramlar toplanır.
2. Ayıklama. Aday listesi süzülür; gerçekten yönetilmesi gereken terimler, sıradan kelimelerden ayrılır.
3. Karşılık ve onay. Her terime bir hedef karşılık önerilir; kurumun uzmanı bunları onaylar. Onay adımı olmadan sözlük bağlayıcı olmaz.
4. Üslup kılavuzu. Terimlerin yanına ses tonu, hitap biçimi, büyük harf ve kısaltma kuralları eklenir.
5. Bakım. Yeni ürün ve kavramlar geldikçe sözlük güncellenir; terminoloji dondurulmuş değil, yaşayan bir kaynaktır.

Teslim biçimi

Terminoloji, hem insan tarafından okunabilir bir sözlük hem de çeviri araçlarına aktarılabilir bir veri olarak teslim edilir. Okunabilir sürüm, ekiplerin ve yazarların başvurabileceği bir belgedir; araç sürümü ise çeviri sırasında terimlerin otomatik önerilmesini sağlar. Üslup kılavuzu bu kaynağın ayrılmaz parçasıdır. Sonraki çeviri işlerinde bu sözlük doğrudan devreye girer ve tutarlılığı baştan güvence altına alır.

Bu hizmete özgü dikkat noktaları

En kritik adım onaydır. Kurumun kendi uzmanı tarafından onaylanmamış bir sözlük, yalnızca bir öneri listesidir ve bağlayıcılığı olmaz. Bu yüzden terminoloji projesinin başarısı, kurumun içinden karar verecek bir kişinin sürece katılmasına bağlıdır. Dışarıdan kurulan ama içeride sahiplenilmeyen bir sözlük, kısa sürede rafta kalır.

İkinci nokta canlılıktır. Terminoloji bir kez kurulup unutulacak bir belge değildir; kurum yeni ürün ve kavram ürettikçe güncellenmelidir. Bakımı yapılmayan bir sözlük, birkaç yıl içinde gerçeği yansıtmayan bir arşive döner. Terminoloji, düzenli çeviri ihtiyacı olan kurumlarda çeviri hizmetlerimiz kapsamındaki tüm işlerin ortak zeminidir; bu yüzden bir kurumsal iş akışının parçası olarak sürdürülmesi en sağlıklı yoldur.

Kim sahiplenir, nasıl yaşar?

Bir terminoloji kaynağının değeri, kurulmasından çok yaşatılmasında ortaya çıkar. Bunun için kurum içinde bir sahibin belirlenmesi gerekir: yeni terimleri onaylayan, tartışmalı karşılıklarda son sözü söyleyen ve sözlüğün güncel kalmasını gözeten bir kişi ya da birim. Bu sorumluluk tanımlanmadığında, en özenli hazırlanmış sözlük bile kısa sürede gerçeğin gerisinde kalır ve kullanılmaz hâle gelir.

Terminolojinin yaşaması, günlük iş akışının içine yerleşmesine bağlıdır. Çeviri sırasında terimlerin otomatik önerilmesi, yazarların metin üretirken sözlüğe kolayca ulaşabilmesi ve yeni bir terim çıktığında bunun düzenli biçimde kayda geçmesi, kaynağı canlı tutan alışkanlıklardır. Sözlük ayrı bir dosyada unutulmuş bir arşiv değil, işin doğal bir parçası olmalıdır.

Bu düzen kurulduğunda terminoloji, tek tek çevirilerin ötesinde bir değer üretir: kurumun kendi diline hâkim olduğu, her belgede aynı tutarlılığı gösterdiği bir bütünlük. Bu bütünlük, özellikle çok dilli ve çok kanaldan içerik üreten kurumlarda doğrudan görünür hâle gelir.

Fiyatı ne belirler?

Terminoloji projesinde maliyeti belirleyen ilk unsur, taranacak belge hacmi ve çıkarılacak terim sayısıdır. İkincisi dil sayısıdır; her ek dil, karşılık ve onay yükü ekler. Üçüncüsü ise bakım kapsamıdır: tek seferlik bir sözlük mü, yoksa sürekli güncellenen bir hizmet mi? Sürekli bakım, düzenli bir çalışma olarak ayrıca değerlendirilir. Bu yüzden fiyat, belge hacmi ve dil kapsamı görülmeden verilemez.

Belgelerinizi ve hedef dilleri teklif formu üzerinden paylaşabilirsiniz. Fiyat mantığını fiyatlar sayfasında, çalıştığımız dilleri dil sayfalarında bulabilirsiniz.

Sık karşılaşılan durumlar

• Onaysız sözlük. Kurum içi karar verici katılmadan hazırlanan liste; bağlayıcı olmaz ve kullanılmaz.
• Bakımsızlık. Bir kez kurulup güncellenmeyen terminoloji; kısa sürede güncelliğini yitirir.
• Aşırı kapsam. Her kelimenin sözlüğe alınmaya çalışılması; asıl önemli terimleri gölgede bırakır.
• Araca aktaramama. Yalnızca kâğıt üzerinde kalan sözlük; çeviri sırasında otomatik olarak devreye giremez.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; çeviri, onay ve teslim şartları belge türüne göre değişebilir. Başvuru öncesinde güncel gerekliliği teyit etmek zaman kazandırır.