Ücretsiz Çeviri Servislerinin Kullanım Şartları Ne Diyor?

Ücretsiz çeviri servisleri günde milyarlarca kelime işliyor. Kullanıcıların çok küçük bir bölümü, kabul ettikleri kullanım şartlarını okumuş durumda. Bu yazıda o şartların gerçekte ne söylediğine bakıyoruz — hukukçu yorumuyla, madde madde.

İçindekiler

Madde ne diyor, ne anlama geliyor?

Hukukçu Miloš Novović, çevrimiçi hizmetlerin geniş lisans şartlarını incelediği çalışmasında, büyük bir sağlayıcının 2016 tarihli şartlarından şu maddeyi örnek gösterir:

Hizmetlerimize içerik yüklediğinizde, gönderdiğinizde, sakladığınızda veya aldığınızda, bize (ve birlikte çalıştığımız kişilere) bu içeriği kullanmak, barındırmak, saklamak, çoğaltmak, değiştirmek, türev çalışmalar oluşturmak (çevirilerden doğanlar gibi), iletmek, yayımlamak, kamuya açık olarak sergilemek ve dağıtmak için dünya çapında bir lisans vermiş olursunuz.

Novović, M. (2017), s. 202

İfade	Pratik anlamı
“dünya çapında lisans”	İçerik hangi ülkedeki sunucuda işleneceği belirtilmeden kullanılabilir
“ve birlikte çalıştığımız kişiler”	Hak yalnızca sağlayıcıyla sınırlı değil, iş ortaklarını da kapsıyor
“saklamak”	Metin işlendikten sonra silinmek zorunda değil
“türev çalışmalar oluşturmak”	Metinden yeni içerik üretilebilir
“çoğaltmak, dağıtmak”	Kopyalanabilir ve aktarılabilir

Bu maddelerin çoğu, hizmetin teknik olarak çalışabilmesi için gereklidir: bir metni çevirebilmek için onu iletmek, işlemek ve geçici olarak saklamak zorunludur. Sorun maddelerin varlığı değil, kapsamlarının teknik gereklilikten geniş olması ve süre sınırı içermemesidir.

“Hizmetlerimizi geliştirmek” ne demek?

Kullanım şartlarında sık geçen bu ifade, veri koruma açısından en belirsiz kısımdır. Bir çeviri sisteminin gelişmesi, üzerinde çalıştığı metinlerden öğrenmesi demektir. Yüklediğiniz metnin sistemin eğitiminde kullanılıp kullanılmadığı, çoğu ücretsiz üründe açıkça belirtilmez.

Buradaki kritik ayrım şudur: ücretsiz ürün ile kurumsal ürün aynı politikaya tabi değildir. Aynı firmanın kurumsal API’si veya abonelik planı, veriyi saklamama ve eğitimde kullanmama taahhüdü verebilirken, ücretsiz web arayüzü bu taahhüdü vermez. İki ürünün adı ve arayüzü benzer olduğu için kullanıcılar arasındaki farkı görmez.

Hangi belgelerde gerçek risk var?

Her metin aynı riski taşımaz. Bir haber makalesini çevirtmek ile bir sözleşme taslağını çevirtmek arasında kategorik fark vardır.

• Kişisel veri içeren belgeler. Kimlik, pasaport, nüfus kaydı, adli sicil, diploma, bordro, özlük dosyası.
• Özel nitelikli veriler. Sağlık raporu, epikriz, tetkik sonucu. KVKK’da ayrıca ve daha ağır korunur.
• Gizlilik yükümlülüğüne tabi ticari belgeler. Sözleşme taslakları, fiyat listeleri, teknik şartnameler, müşteri listeleri.
• Patent başvuru metinleri. Buradaki risk özeldir: başvuru öncesi kamuya açılan bir buluş yenilik kriterini kaybedebilir. Kayıp bir gizlilik ihlali değil, tescil hakkının tümüdür.
• Meslek sırrına tabi belgeler. Avukat–müvekkil yazışmaları, hasta dosyaları.

“Sadece anlamak için kullanıyorum” savunması

Çeviri literatürü, kaba anlam çıkarmayı hedefleyen gist çeviri ile yayına hazır çeviriyi ayırır. Amacınız gerçekten yalnızca anlamaksa ücretsiz araç makul bir tercihtir — ancak yalnızca belge gizli değilse.

Çünkü riski doğuran şey çevirinin nasıl kullanılacağı değil, yükleme eyleminin kendisidir. Metin gönderildiği anda aktarım gerçekleşir; sonradan “ben bunu yayımlamayacaktım” demek aktarımı geri almaz.

Ücretsiz sürüm ile kurumsal sürüm neden farklı?

Aynı markanın ücretsiz web arayüzü ile kurumsal API’si, kullanıcı gözünde aynı üründür: aynı logo, benzer çıktı kalitesi. Hukuken ise iki ayrı sözleşmeye tabidirler ve aradaki fark önemlidir.

Farkın nedeni ticari modeldir. Ücretsiz üründe kullanıcı ödeme yapmaz; sağlayıcının karşılığı, hizmeti geliştirmek için veriyi kullanabilme hakkıdır. Ücretli üründe ise ödeme yapılır ve sağlayıcı, veriyi saklamama taahhüdünü satabilir. Bu, kurumsal müşteri kazanmanın ön koşuludur.

Karşılaştırma	Ücretsiz arayüz	Kurumsal plan
Veri saklama taahhüdü	Genellikle yok	Sözleşmede yer alabilir
Eğitimde kullanım	Açıkça dışlanmaz	Genellikle dışlanır
Veri işleme sözleşmesi	Yok	İmzalanabilir
Sunucu konumu seçimi	Yok	Bazı sağlayıcılarda var
Denetim/erişim kaydı	Yok	Olabilir

Tablo genel eğilimi gösterir; her sağlayıcının kendi sözleşmesi esastır. Ancak çıkarılacak ders sabittir: “şu aracı kullanıyoruz” cümlesi bir güvence değildir. Hangi ürünün, hangi planla ve hangi sözleşmeyle kullanıldığı sorulmalıdır.

Bir vakayı adım adım izleyelim

Orta ölçekli bir üretim şirketi düşünelim. Yurt dışı müşterisiyle imzalanacak tedarik sözleşmesinin Türkçe taslağı hazır; hukuk birimi İngilizce metni görmek istiyor. Süreç şöyle işliyor:

1. Sözleşme uzmanı, taslağı ücretsiz bir çeviri arayüzüne yapıştırır. Metinde tarafların ticari unvanları, fiyat kademeleri ve cezai şart maddeleri vardır.
2. Çıktıyı Word’e alır, hukuk birimine gönderir.
3. Hukuk birimi metni düzeltir; nihai sözleşme imzalanır.
4. Süreç herkesin gözünde başarıyla tamamlanmıştır.

Burada üç ayrı sorun oluştu ve hiçbiri fark edilmedi:

• Ticari sır aktarıldı. Fiyat kademeleri şirketin en korunması gereken bilgilerindendir.
• Karşı tarafın verisi aktarıldı. Sözleşmedeki diğer taraf, kendi bilgisinin üçüncü bir sisteme gönderileceğini kabul etmemişti. Bu, kendi müşterinize karşı sözleşmesel bir ihlal doğurabilir.
• Kayıt tutulmadı. Bir sorun çıksa, aktarımın olduğunu kanıtlayacak ya da kapsamını belirleyecek hiçbir iz yok.

Dikkat edilmesi gereken nokta şu: bu senaryoda kimse kural çiğnemedi, çünkü kural yoktu. Sorumluluk, kuralı koymayan kurumda kalır.

Aynı ihtiyacın güvenli karşılığı basittir: gizlilik taahhüdü olan bir sağlayıcıya gönderilen, makine çevirisi kapalı, kaydı tutulan bir çeviri. Süre farkı birkaç saattir; risk farkı ise ölçülemez.

Çalışanlara nasıl anlatmalı?

Bu konuda yazılan kurumsal politikaların çoğu işe yaramaz, çünkü yanlış varsayımla başlarlar: çalışanın kuralı okuyacağını ve hatırlayacağını varsayarlar. Gerçekte çalışan, işini bitirmeye çalışırken saniyeler içinde karar verir.

İşe yarayan politikanın üç özelliği vardır: kısadır, örneklidir ve alternatif sunar.

Kısa olmalı

Tek sayfayı aşan bir kural okunmaz. Amaç hukuki mükemmellik değil, karar anında hatırlanabilmektir. On iki maddelik bir yönerge yerine üç satırlık bir kural daha çok uyum üretir.

Örnekli olmalı

“Gizli bilgi içeren belgeler yüklenmez” cümlesi soyuttur; herkes kendi belgesini gizli saymaz. Bunun yerine kurumun gerçekten ürettiği belge adları yazılmalıdır: “müşteri sözleşmeleri, fiyat listeleri, özlük dosyaları, hasta raporları, teknik şartnameler.”

Alternatif sunmalı

Bu en çok atlanan maddedir. Yasak koyup alternatif göstermemek, çalışanı kuralı gizlice çiğnemeye iter — çünkü işin yine de bitmesi gerekmektedir. Politikanın yanında “bu belgeler için şu adrese gönderin, aynı gün döner” bilgisi olmalıdır.

Aşağıdaki şablon çoğu kurumda doğrudan kullanılabilir:

Serbest: Kamuya açık metinler — basın bültenleri, web sitesi içeriği, yayımlanmış raporlar, genel yazışmalar. Bunlar için çevrimiçi araçları kullanabilirsiniz.

Yasak: Müşteri sözleşmeleri, fiyat ve maliyet bilgileri, personel özlük dosyaları, sağlık belgeleri, patent ve Ar-Ge belgeleri, dava dosyaları. Bunlar hiçbir çevrimiçi çeviri aracına yüklenmez.

Ne yapmalı: Yasak listedeki belgeler için [çeviri talebi adresi] üzerinden talep açın. Standart teslim 1 iş günüdür; acil ihtiyaçta [irtibat] ile görüşün.

Bu kuralın en önemli özelliği, üçüncü paragrafın varlığıdır. İlk iki paragraf pek çok kurumda vardır; üçüncüsü olmadığı için de uygulanmaz.

Kuralı yazdıktan sonra ikinci adım, onu görünür kılmaktır: yeni çalışan oryantasyonuna eklemek ve yılda bir hatırlatmak. Bir kez gönderilip unutulan e-posta politika sayılmaz.

Sık duyulan iki itiraz

“Bizim belgelerimiz o kadar önemli değil.” Bu değerlendirmeyi belgeyi gönderen kişi değil, bilgiyi ele geçirecek taraf yapar. Bir fiyat listesi sizin için rutin, rakibiniz için stratejiktir. Ölçüt, belgenin sizin gözünüzdeki önemi değil, dışarı çıktığında kimin işine yarayacağıdır.

“Herkes kullanıyor, sorun çıktığını duymadım.” Bu araçlardan kaynaklanan sızıntıların büyük bölümü hiç fark edilmez; veri sessizce işlenir, ortada bir alarm oluşmaz. Sorunun görünmemesi, olmadığı anlamına gelmez — yalnızca ölçülmediği anlamına gelir.

Türkiye bağlamı

Türkiye’de bu araçların çoğu sunucularını yurt dışında tutar. Dolayısıyla kişisel veri içeren bir belgenin böyle bir araca yüklenmesi, KVKK bakımından yurt dışına veri aktarımı doğurur. 2024 değişikliğinden sonra bu alanın kuralları sıkılaşmış durumda; düzenli aktarımlarda açık rıza tek başına dayanak sayılmıyor.

Uygulamada en sık görülen senaryo şudur: bir çalışan, işini hızlandırmak için müşteri sözleşmesini ücretsiz bir araca yapıştırır. Şirketin bundan haberi olmaz, bir politikası da yoktur. Sorumluluk ise veri sorumlusu sıfatıyla şirkette kalır.

Bu sizin için ne anlama geliyor?

Ücretsiz araçları yasaklamak çoğu kurumda işe yaramaz; çalışanlar işini yapmaya devam eder, sadece görünmez olur. Daha etkili yaklaşım sınıflandırmadır:

1. Tek sayfalık bir kural yazın. Hangi belge türlerinde serbest, hangilerinde yasak — açık ve kısa.
2. Güvenli alternatifi gösterin. Yasak koyup alternatif göstermemek kuralı işlevsiz kılar.
3. Kurumsal planları değerlendirin. Gizli olmayan yüksek hacimli işlerde veri taahhüdü olan ücretli planlar makul bir orta yoldur.
4. Gizli belgeler için kapalı devre süreç kurun. Makine çevirisi kapalı, süreç yurt içinde, saklama süresi sözleşmeli.

Kurumunuz için bu ayrımı birlikte tanımlayabiliriz. Çeviri hizmetlerimizi inceleyin ya da doğrudan iletişime geçin.

Sık sorulan sorular

Google Çeviri’ye yapıştırdığım metin saklanıyor mu?

Ücretsiz sürümlerde saklama süresi konusunda net bir taahhüt bulunmaz. Kullanım şartları, içeriğin hizmetlerin geliştirilmesi amacıyla kullanılabileceğini belirtir. Aksi açıkça yazılmadıkça saklanmadığını varsaymak güvenli değildir.

Kurumsal (ücretli) sürümler farklı mı?

Genellikle evet. Kurumsal API ve abonelik planlarında veri saklamama ve eğitimde kullanmama taahhütleri yer alabilir. Ancak bu taahhütler plana göre değişir; sözleşmeyi okumadan varsaymayın.

Sadece bir cümle çevirsem sorun olur mu?

Cümlenin içeriğine bağlı. İçinde isim, adres, hastalık adı ya da sözleşme maddesi geçen tek bir cümle de kişisel veri ya da ticari sır taşıyabilir. Ölçüt uzunluk değil içeriktir.

Şirketimde bu araçların kullanımını nasıl yönetmeliyim?

Yasaklamak yerine sınıflandırmaya dayalı bir kural koyun: hangi belge türlerinde serbest, hangilerinde yasak olduğunu tek sayfada tanımlayın ve çalışanlara güvenli alternatifi gösterin.

Kaynaklar

• Novović, M. (2017). User-Generated Content: How Broad Licensing Terms Threaten the Web. In: Taddeo & Floridi (eds.), The Responsibilities of Online Service Providers. Springer, s. 201–217.
• Pietrzak, P. & Kornacki, M. (2021). Using CAT Tools in Freelance Translation. Routledge, s. 24–25.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir; güncel şartlar için resmî kaynakları ve gerekiyorsa bir hukuk danışmanını teyit edin.