Web Sitesi Yerelleştirmesi: Teknik ve Kültürel Katmanlar

Bir siteyi başka bir pazara açmak, sayfaları çevirmekten ibaret değildir. Web sitesi yerelleştirme işi, birbirinden bağımsız beş katmanda yürür: teknik, içerik, kültürel, arama motoru ve hukuki. Katmanlardan biri eksik kaldığında diğerlerinin getirisi de düşer.

İçindekiler

Bu ayrım pratik bir işe yarar. Teklifleri karşılaştırırken hangi katmanın kapsamda olduğunu görürsünüz; bütçeyi bölmek gerektiğinde hangi katmanın erteleneceğine bilinçli karar verirsiniz.

Aşağıda katmanları tek tek açıyoruz; her birinde hangi kararın kime ait olduğunu ve maliyetin nereden çıktığını belirtiyoruz.

Web sitesi yerelleştirme hangi katmanlardan oluşur?

Katmanlar sırayla değil, paralel yürür. Ancak bağımlılıkları vardır: teknik katman kurulmadan içerik katmanı verimli işlemez, içerik hazır olmadan arama motoru katmanı ölçülemez.

Katman	Kapsam	Kararı kim verir?
Teknik	Adres yapısı, dil etiketleri, kodlama, yönlendirme	Geliştirici
İçerik	Hangi sayfa çevrilir, hangisi yeniden yazılır	Pazarlama + çeviri ekibi
Kültürel	Görsel, form, ödeme, güven unsurları	Pazarlama + tasarım
Arama motoru	Anahtar kelime araştırması, başlık ve açıklamalar	SEO + çeviri ekibi
Hukuki	Zorunlu metinler, sözleşmeler, aydınlatma metni	Hukuk

Tablonun sağ sütunu, çeviri sağlayıcısının tek başına tamamlayamayacağı alanları gösterir. Bu, teklif kapsamının neden her zaman müşteri tarafında da iş yarattığını açıklar.

Katmanları ayırmanın bir faydası daha vardır: hangi işin ne zaman yapılacağını görürsünüz. Teknik katman bir kez kurulur ve nadiren değişir. İçerik katmanı sürekli beslenir. Kültürel katman genellikle yayından önce tamamlanır, arama motoru katmanı ise yayından sonra da izlenmeye devam eder. Bu ritim farkı, bütçenin aylara yayılmasını kolaylaştırır.

Teknik katman: adres yapısı ve dil etiketleri

İlk karar adres yapısıdır. Üç seçenek vardır: alt dizin, alt alan adı ve ayrı alan adı. Alt dizin çoğu proje için en pratik olanıdır; mevcut alan adının birikmiş otoritesini paylaşır ve yönetimi tek kurulumda kalır.

Alt alan adı, teknik olarak ayrı bir kurulum gerektiren durumlarda tercih edilir. Ayrı alan adı ise ayrı bir tüzel kişilik, ayrı bir marka ya da tamamen bağımsız bir pazarlama stratejisi varsa anlamlıdır; aksi hâlde iki siteyi ayrı ayrı büyütmek zorunda kalırsınız.

İkinci teknik konu dil etiketleridir. Arama motorlarına hangi sayfanın hangi dil ve bölge için olduğunu bildiren etiketler eksikse, doğru çevrilmiş sayfalar yanlış kitleye gösterilebilir. Üçüncüsü kodlamadır: sitenin tamamı UTF-8 kullanmalı, Türkçe harfler adreslerde ve başlıklarda tutarlı davranmalıdır.

Son teknik ayrıntı yönlendirmedir. Ziyaretçiyi tarayıcı diline göre otomatik yönlendirmek yaygın bir uygulamadır ama tek başına bırakılmamalıdır; kullanıcının dili elle değiştirebileceği görünür bir seçenek her sayfada bulunmalıdır.

İçerik katmanı: çevrilecek ve yeniden yazılacak sayfalar

Sitenin tamamını çevirmek nadiren doğru karardır. Çoğu sitede ziyaretin büyük bölümünü küçük bir sayfa grubu toplar; arşivin geri kalanı uzun kuyrukta kalır.

Pratik yöntem şudur: trafiğe ve dönüşüme göre sıralanmış bir sayfa listesi çıkarılır, ilk grup yerelleştirilir, ölçülür, sonra genişletilir. Bu yaklaşım hem bütçeyi korur hem de terim kararlarının küçük bir kümede olgunlaşmasına imkân verir.

İkinci ayrım, çeviri ile yeniden yazma arasındadır. Ürün açıklamaları, teknik dokümanlar ve yardım içerikleri çevrilir. Buna karşılık kampanya metinleri, sloganlar ve örnek olay anlatıları çoğu zaman yeniden yazılır; kaynak metne bağlı kalmak burada zarar verir.

Bu ikinci gruba sektörde yaratıcı uyarlama denir ve ayrı ücretlendirilir. Kelime başı değil, metin başı ya da saat başı fiyatlandırılması normaldir; çünkü çıktı kaynak metnin uzunluğuyla değil, hedef pazardaki etkisiyle ölçülür.

Üçüncü bir grup daha vardır: hiç aktarılmayacak içerikler. Kaynak pazara özgü kampanyalar, orada geçerli olmayan yasal açıklamalar ve yerel etkinlik duyuruları hedef sitede yer almamalıdır. Bu ayıklama çoğu projede atlanır ve site, ziyaretçiye ilgisiz görünen sayfalarla dolar. Kapsam listesi hazırlanırken “çevrilmeyecek” sütununun da doldurulması gerekir.

Kültürel katman: görseller, formlar, ödeme

Kültürel katman, sitenin “buranın sitesi” gibi hissettirip hissettirmediğini belirler. Metin doğru olsa bile bu katman eksikse ziyaretçi mesafeli kalır.

En görünür kalem görsellerdir. Üzerinde yazı olan görseller yeniden üretilmelidir; stok fotoğrafların temsil ettiği ortam hedef pazara uzak düşüyorsa değiştirilmesi düşünülmelidir. Örnek veriler de aynı kategoridedir: demo ekranlarındaki isimler, para birimleri ve telefon numaraları yerel karşılıklarıyla değiştirilmediğinde ürün yabancı görünmeye devam eder.

Formlar ikinci kalemdir. Eyalet, posta kodu, ikinci soyadı gibi alanlar Türkiye için ya kaldırılır ya zorunluluktan çıkarılır; adres alanı mahalle-cadde-numara düzenine uyarlanır. Telefon alanının +90 ön ekiyle çalışması ve doğrulama kurallarının yerel biçimi kabul etmesi gerekir.

Üçüncü kalem ödeme ve güven unsurlarıdır. Hedef pazarda yaygın ödeme yöntemleri sunulmuyorsa dönüşüm düşer. Aynı şekilde iletişim bilgisi, iade koşulları ve müşteri hizmetleri saatleri yerel biçimde sunulmadığında güven eksik kalır.

Dördüncü ve en az konuşulan kalem biçimlendirmedir. Tarihler gg.aa.yyyy düzeninde, tutarlar virgüllü ondalıkla ve para birimi simgesi tutardan sonra gösterilmelidir. Bu ayarlar metin çevirisiyle değil, sitenin yerel ayar yapılandırmasıyla düzelir; çevirmenin dosyada yaptığı düzeltme ekrana yansımaz.

Arama motoru katmanı: anahtar kelime çevrilmez

Bu katmandaki en yaygın hata, kaynak dildeki anahtar kelimelerin doğrudan çevrilmesidir. Kullanıcılar bir ürünü aynı kavramla arasa bile aynı kelimeyle aramaz.

Doğru yöntem, hedef dilde bağımsız bir anahtar kelime araştırması yapmaktır. Türkçe aramalarda çoğu kullanıcı harfleri eksiksiz yazmaz; “çeviri” yerine “ceviri” yazımı yaygındır. Ayrıca sondan eklemeli yapı nedeniyle aynı kök çok sayıda çekimli biçimde aranır. Bu iki özellik, anahtar kelime kümesinin kaynak dildekinden farklı kurulmasını gerektirir.

Uygulamada bu, çevirmenle SEO ekibinin birlikte çalışmasını gerektirir. Sayfa başlıkları, meta açıklamalar ve ara başlıklar çeviri değil, hedef dilde yeniden kurgu ister. Gövde metni çevrilirken de araştırmada çıkan terimlerin doğal biçimde yerleştirilmesi beklenir.

Sonuç ölçülebilir olmalıdır. Yerelleştirilen sayfa grubu için ayrı bir izleme kurulmazsa yatırımın karşılığı görülemez ve sonraki aşamaya karar verilemez.

Bu katmanın maliyeti genellikle küçüktür ama sırası kritiktir. Araştırma çeviriden önce yapılırsa terimler baştan doğru seçilir; sonra yapılırsa aynı sayfalar ikinci kez elden geçirilir. Teklif alırken anahtar kelime araştırmasının çeviriden önce mi sonra mı planlandığını sormak, kapsamın olgunluğunu gösteren iyi bir işarettir.

Hukuki katman ve bakım

Tüketiciye yönelik sitelerde bazı metinlerin hedef pazarın mevzuatına uygun olması gerekir. Bunlar çeviri değil uyarlama işidir; kaynak metnin birebir aktarılması genellikle yeterli olmaz, çünkü dayandığı mevzuat farklıdır.

Türkiye için tipik kalemler şunlardır: mesafeli satış sözleşmesi, ön bilgilendirme formu, iade ve cayma koşulları, çerez bilgilendirmesi ve kişisel verilere ilişkin aydınlatma metni. Bu metinlerin hukuk desteğiyle hazırlanması, çeviri sağlayıcısına bırakılmasından daha güvenlidir.

Son olarak bakım gelir. Yerelleştirme tek seferlik bir proje değildir; kaynak sitede yapılan her değişiklik hedef dilde açık bırakılırsa siteler zamanla ayrışır. Sürdürülebilir kurgu, değişen içeriğin düzenli aralıklarla çeviriye gönderilmesi ve çeviri belleğinin güncel tutulmasıdır.

Türkiye bağlamı

Türkiye’ye açılan siteler için üç yerel ayrıntı öne çıkar. Birincisi arama davranışıdır: Türkçe harf içermeyen yazım yaygındır ve arama motoru bunu tolere etse de site içi aramanın aynı toleransı göstermesi gerekir. Site içi arama “sirket” sorgusuna sonuç döndürmüyorsa ziyaretçi ürünü bulamaz.

İkincisi kurumsal beklentilerdir. Türkiye’de ticari sitelerde şirket unvanı, adres, vergi dairesi ve MERSİS bilgilerinin sitede yer alması beklenir; kurumsal alıcılar teklif öncesi bu bilgileri arar. Fatura süreçlerinde e-fatura ve e-arşiv uyumu ayrı bir teknik gerekliliktir.

Üçüncüsü kişisel veri tarafıdır. Ziyaretçi verisi toplayan formlar, çerezler ve analitik araçlar KVKK kapsamında değerlendirilir; aydınlatma metni ve açık rıza akışının Türkçe ve anlaşılır olması gerekir. Ayrıntılar için bilgi merkezimizdeki ilgili yazılara bakabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.

Bu sizin için ne anlama geliyor?

Sitenizi Türkçeye açacaksanız, işi tek kalem olarak değil beş katman olarak planlayın. Aşağıdaki sıra, ilk sürümü hızlı çıkarmanızı sağlar.

1. Adres yapısına karar verin ve dil etiketlerini kurun; bunu içerik başlamadan bitirin.
2. Trafiğe göre sıralanmış bir sayfa listesi çıkarın, ilk turda yalnızca üst grubu kapsama alın.
3. Çevrilecek ve yeniden yazılacak sayfaları ayırın; ikisini ayrı kalemlerle fiyatlandırın.
4. Türkçe için bağımsız anahtar kelime araştırması yaptırın; başlıkları buna göre kurun.
5. Form alanlarını, ödeme seçeneklerini ve görsel içi metinleri kontrol listesine ekleyin.
6. Zorunlu hukuki metinleri hukuk desteğiyle hazırlatın, çeviriyle karıştırmayın.
7. Yayından sonra üç aylık bir güncelleme ritmi belirleyin.

Bu adımların hangilerinin sizde, hangilerinin sağlayıcıda olduğunu baştan yazmak, proje ortasındaki kapsam tartışmalarını büyük ölçüde önler. Sayfa listenizi paylaşırsanız kapsamı ve süreyi birlikte çıkarabiliriz: teklif alın ya da fiyat kalemlerimizi inceleyin.

Sık sorulan sorular

Sitemin tamamını çevirmek zorunda mıyım?

Hayır. Çoğu projede ziyaretin büyük bölümünü küçük bir sayfa grubu toplar. Önce bu sayfaları yerelleştirip ölçmek, tüm arşivi çevirmekten hem hızlı hem ucuzdur.

Otomatik çeviri eklentisi yeterli olur mu?

Kurumsal sitelerde genellikle olmaz. Otomatik çeviri hızlıdır ama terim tutarlılığını, marka dilini ve hukuki metinleri güvenceye almaz. Ürün ve satış sayfalarında insan çevirisi tercih edilmelidir.

Türkçe sayfalar için ayrı alan adı mı almalıyım?

Genellikle gerekmez. Alt dizin yapısı çoğu proje için yeterlidir ve alan adının birikmiş otoritesini korur. Ayrı alan adı, ayrı bir tüzel kişilik veya bağımsız pazarlama stratejisi varsa anlamlıdır.

Yerelleştirme bittikten sonra bakım gerekir mi?

Evet. Kaynak sitede yapılan her değişiklik hedef dilde açık bırakılırsa siteler zamanla ayrışır. Sürdürülebilir kurgu, düzenli aralıklarla değişen içeriğin çeviriye gönderilmesidir.

Kaynaklar

• Pietrzak, P. & Kornacki, M. (2021). Using CAT Tools in Freelance Translation. Routledge, s. 16–22.
• Jiménez-Crespo, M. A. (2013). Translation and Web Localization. Routledge, s. 24–48.
• W3C Internationalization, Language tags in HTML and XML.
• Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (6698) — mevzuat.gov.tr