Tarih, Saat ve Para Birimi Biçimleri: Yerelleştirmenin Sessiz Katmanı

Bir sayfadaki bütün cümleler kusursuz Türkçe olabilir. Yine de kullanıcı fiyatı görünce duraksar, teslim tarihini yanlış okur ya da ödeme adımında vazgeçer. Sebep çeviri değildir. Tarih, saat, sayı ve para birimi biçimleri yerel beklentiye uymadığında metin doğru olsa bile güven kaybolur.

İçindekiler

Kitap bu alanı yerelleştirmenin en eski katmanı olarak anlatır. Yazılım yerelleştirmesinin ilk yıllarında kültürel uyarlamanın kapsamı büyük ölçüde bu teknik ayarlamalardan ibaretti: sayılar, adlar, tarih ve para birimi biçimleri, ölçüler, saatler, sıralama düzenleri, klavye eşlemeleri (Jiménez-Crespo 2024, s. 94-95).

Bu yazıda söz konusu katmanı tek tek ele alıyoruz. Tarih ve saat gösteriminden ondalık ayırıcıya, para birimi biçimlerinden ad sıralamasına kadar hangi kararların verilmesi gerektiğini ve bu bilginin nereden alınacağını inceliyoruz. Katman sessizdir, ama hatası en çok maliyet üretenlerdendir.

Yerel ayar tam olarak neyi kapsar?

Yerel ayar, bir dil ile bir bölgenin birleşiminden doğan kurallar bütünüdür. Kitap bu kapsamı somut sorularla açar: hedef kültürde hangi ölçü birimleri kullanılıyor? Hangi takvim geçerli? Sıralama yapılırken ad mı soyad mı önce gelir? Para birimi simgesi nereye konur (Jiménez-Crespo 2024, s. 94-95)?

Bu soruların ortak özelliği, cevaplarının çeviriyle ilgisi olmamasıdır. Hiçbiri sözcük seçimi değildir; hepsi veri gösterim kuralıdır. Bu yüzden çevirmenin elindeki metin dosyasında görünmezler ve çoğu zaman kimsenin sorumluluk alanına girmezler.

Sorumluluk boşluğu, bu katmanın en büyük sorunudur. Yazılım ekibi bunu çeviri işi sanır, çeviri ekibi ise yazılım ayarı sayar. Sonuçta hiç kimse karar vermez ve varsayılan olarak kaynak ülkenin biçimi kalır. Bu sessiz varsayılan, yerelleştirmenin en sık tekrarlanan kusurudur.

Çözüm basit ama ihmal edilir: biçim kararlarının tek bir listede toplanması ve her satır için sorumlu bir ekibin yazılması. Liste kısa olur, yirmi satırı geçmez. Buna karşılık projenin en sinsi hata sınıfını ortadan kaldırır ve yeni dil eklendiğinde hazır bir başlangıç noktası sunar.

Tarih ve saat biçimleri

Tarih gösterimi, yerelleştirmenin klasik tuzağıdır. Yalnızca rakamla yazılmış bir tarih, gün ve ay sırası bilinmediğinde ikiye katlanan bir belirsizlik üretir. 05.03.2026 ifadesi bir okuyucu için mart ayının beşi, başka bir okuyucu için mayısın üçüdür.

Bu belirsizliğin bedeli sözleşme, uçuş, randevu ve teslimat bağlamlarında somut zarara dönüşür. En güvenli çözüm, kullanıcıya gösterilen tarihlerde ay adını yazıyla vermektir. Sistemler arasında veri aktarımında ise standart bir makine biçimi kullanmak gerekir.

Saat tarafında da benzer bir ayrım vardır. On iki saatlik gösterim ile yirmi dört saatlik gösterim arasındaki tercih kültüreldir. Buna zaman dilimi, yaz saati uygulaması ve haftanın hangi günle başladığı gibi kararlar eklenir. Takvim bileşenleri bu son ayrıntıyı çoğu zaman atlar.

Takvim sistemi de bir karardır. Kitap, hedef yerel ayarda hangi takvimin kullanıldığını sorulması gereken sorular arasında sayar (Jiménez-Crespo 2024, s. 94-95). Küresel bir uygulamada yalnızca tek bir takvimi varsaymak, kimi pazarlarda tatil hesaplamalarını ve dönemsel raporları yanlış üretir. Dinî takvime bağlı tatiller de bu kapsamdadır.

Sayı biçimleri: nokta mı virgül mü?

Ondalık ve binlik ayırıcılar, biçim hatalarının en tehlikeli olanıdır. Çünkü hata gözle fark edilmez; sayı yine bir sayı gibi görünür. Yalnızca değeri değişmiştir. Bin katlık bir sapma, fiyat listelerinde ve teknik belgelerde ciddi sonuçlar doğurur.

Sorun özellikle elektronik tablolardan kopyalanan verilerde çıkar. Kaynak dosyada nokta ile yazılmış bir ondalık, hedef sistemde binlik ayırıcı olarak yorumlanabilir. Bu tür dönüşümler için sayıların metin içinde değil, veri alanında tutulması gerekir.

Yüzde işaretinin konumu, negatif sayıların gösterimi ve basamak gruplandırmasının kaçarlı yapılacağı da aynı başlıktadır. Bunlar küçük ayrıntılar gibi görünür; oysa bir finans ekranında güvenilirlik izlenimini doğrudan belirlerler.

Para birimi biçimleri: simge nereye gelir?

Kitabın doğrudan sorduğu sorulardan biri, para birimi simgesinin farklı yerel ayarlarda nereye konduğudur (Jiménez-Crespo 2024, s. 95). Bazı dillerde simge sayının önüne, bazılarında sonuna gelir. Aradaki boşluğun bulunup bulunmaması da yerel ayara bağlıdır.

Para birimi biçimleri yalnızca simge yerleşiminden ibaret değildir. Kaç ondalık basamak gösterileceği, yuvarlama kuralı, çok para birimli ekranlarda kod mu simge mi kullanılacağı ayrı kararlardır. Uluslararası bağlamda üç harfli standart kodlar karışıklığı azaltır.

Aynı simgeyi birden çok ülkenin kullandığı durumlar ek dikkat ister. Yalnızca simgeyle verilen bir tutar, hangi ülkenin parası olduğu belirsiz kaldığında kullanıcıyı tereddüde düşürür. Uluslararası satış yapan sitelerde simge ile kodu birlikte göstermek, ekranda biraz yer kaplasa da yanlış anlamayı ortadan kaldırır.

Ticari tarafta ise asıl soru, gösterilen fiyatın neyi içerdiğidir. Verginin dâhil olup olmadığı, kargo bedelinin ayrı gösterilip gösterilmediği ve döviz çevriminin hangi kurla yapıldığı, kullanıcının satın alma kararını fiyatın kendisi kadar etkiler.

Ölçüler, kâğıt boyutu ve klavye

Teknik düzeyin kapsamına klavye düzenleri, yazı sistemleri, ölçü birimleri ve kâğıt biçimleri de girer (Jiménez-Crespo 2024, s. 101). Bunların çoğu kullanıcının gözüne çarpmaz, ancak bir belge yazdırıldığında ya da bir form doldurulduğunda hemen ortaya çıkar.

Ölçü birimi dönüşümü özellikle ürün açıklamalarında önemlidir. Bir mobilya ölçüsünün, bir sıcaklık değerinin ya da bir mesafenin hedef pazarda kullanılan sistemle verilmesi gerekir. Dönüşümü metin içinde elle yapmak yerine veri katmanında çözmek her zaman daha güvenlidir.

Kâğıt boyutu ise belge üretiminde sorun çıkarır. Farklı kâğıt standartlarına göre tasarlanmış bir şablon, başka bir boyutta yazdırıldığında kenar boşluklarını ve sayfa sonlarını bozar. Fatura ve sözleşme şablonlarında bu ayar baştan belirlenmelidir. Yazdırılan belge, ekrandaki sürümden çok daha uzun süre elde kalır.

Ad, soyad ve sıralama düzeni

Kitabın verdiği sorulardan biri de sıralamayla ilgilidir: Çincede sıralama yapılırken ad mı soyad mı önce gelir (Jiménez-Crespo 2024, s. 95)? Bu soru form tasarımını, adres etiketlerini, listelerin sıralanmasını ve arama sonuçlarını doğrudan etkiler.

Ad alanlarını ikiye bölen formlar, dünyanın büyük bölümü için sorunludur. Tek bir tam ad alanı kullanmak çoğu durumda daha güvenlidir. Zorunlu olarak ayrılıyorsa, alanların hangi sırayla gösterileceği yerel ayara göre belirlenmelidir.

Alfabetik sıralama da göründüğü kadar basit değildir. Her dilin kendi harf sırası vardır ve varsayılan kod sıralaması bu düzeni bozar. Kullanıcıya gösterilen listelerde dile duyarlı sıralama kullanılmazsa, aradığı adı bulamayan kullanıcı listeyi bozuk sanır.

Bu bilgiyi nereden alırsınız?

Bu kararların hiçbiri tahmine bırakılmamalıdır. Kitap, teknik düzeye ilişkin bilgilerin yerel ayar veri havuzlarında bulunabileceğini belirtir ve Unicode ortak yerel ayar veri havuzunu kaynak olarak gösterir (Jiménez-Crespo 2024, s. 101). Bu havuz, dil bazında biçim kurallarını derler.

Öge	Karar kimde?	Nerede çözülür?
Tarih ve saat gösterimi	Yazılım	Yerel ayar kütüphanesi
Ondalık ve binlik ayırıcı	Yazılım	Sayı biçimlendirme işlevi
Para birimi ve vergi gösterimi	Ürün ve hukuk	Fiyatlandırma katmanı
Ad alanları ve sıralama	Ürün	Form ve veri modeli
Ölçü birimi dönüşümü	İçerik	Veri alanı, metin değil

Tablonun anlatmak istediği tek şey var: bu sorunların çoğu çeviri aşamasında çözülemez. Çevirmen biçimi elle düzeltirse hata bir sonraki sürümde geri döner. Kalıcı çözüm, biçimlendirmenin koda taşınmasıdır.

Bu ayrım aynı zamanda bütçeyi de etkiler. Biçim hatalarını her sürümde elle düzelten bir süreç, aylık tekrarlayan bir maliyet üretir. Bir kez doğru kurulan yerel ayar altyapısı ise yeni pazar açılışlarında ek yük getirmez. Yerelleştirme yatırımının en hızlı geri dönen kalemi genellikle budur.

Türkiye bağlamı

Türkçe yerel ayarında tarih gün.ay.yıl sırasıyla ve nokta ayracıyla yazılır. Sayılarda ondalık ayırıcı virgül, binlik ayırıcı noktadır: 1.250,50 gibi. İngilizce kaynaktan doğrudan aktarılan bir fiyat listesinde bu iki kural ters çevrilirse, ortaya çıkan hata gözle fark edilmez ama tutar bambaşka olur.

Türkçeye özgü ikinci bir sorun harf dönüşümüdür. Türk alfabesinde noktalı ve noktasız i ayrı harflerdir. Yerel ayara duyarlı olmayan bir küçük harfe çevirme işlemi, büyük I harfini noktalı i yapar. Bu, e-posta adreslerinden arama sorgularına kadar pek çok yerde sessiz hatalara yol açar.

Üçüncü nokta alfabetik sıralamadır. Türkçede ç, ğ, ı, i, ö, ş ve ü harflerinin belirli bir yeri vardır. Varsayılan sıralama kullanıldığında bu harfler listenin sonuna atılır. Şehir, il ve kişi listelerinde bu durum kullanıcıyı doğrudan yanıltır ve düzeltilmesi kolaydır. Yerel ayara duyarlı bir sıralama işlevi kullanmak, çoğu ortamda tek satırlık bir değişikliktir.

Bu sizin için ne anlama geliyor?

Bir çeviri siparişi verirken biçim kararlarının kimin sorumluluğunda olduğunu netleştirin. Bu maddeler talep belgesinde yer almıyorsa, hiçbir tarafın hatası olmadan yanlış sonuç üretilir. Yanlışın bedeli ise genellikle müşteri hizmetlerine yansır.

1. Ekranda görünen bütün biçimleri listeleyin: tarih, saat, sayı, para, ölçü.
2. Her biri için hedef gösterimi tek bir örnekle yazın; tarif yerine örnek verin.
3. Biçimlendirmenin kodda mı metinde mi yapıldığını doğrulayın.
4. Türkçe harf dönüşümü ve sıralama için yerel ayara duyarlı işlev kullanıldığını test edin.
5. Fiyat gösteriminde verginin dâhil olup olmadığını açıkça belirtin.

Belge ve arayüz çevirilerinde bu kontrollerin nasıl yürütüldüğünü hizmet sayfamızda anlatıyoruz; iş kapsamınızı çıkarmak için bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Türkçede tarih nasıl yazılır?

Yaygın kullanım gün.ay.yıl sırasıdır ve ayraç olarak nokta kullanılır. Ay adının yazıyla verildiği biçim de doğrudur ve karışıklık riskini tümüyle ortadan kaldırır.

Ondalık ayırıcı Türkçede hangisidir?

Ondalık ayırıcı virgüldür, binlik ayırıcı ise noktadır. Kaynak metinden doğrudan aktarılan sayılar bu nedenle bin kat hataya yol açabilir.

Yerel biçim bilgileri nereden alınır?

Ortak yerel ayar veri havuzları kullanılır. Unicode CLDR bu havuzların en yaygınıdır ve tarih, sayı, para birimi ile sıralama kurallarını dil bazında derler.

Biçim hatalarını kim düzeltmeli?

Bu hatalar çoğunlukla yazılım tarafında çözülür. Çevirmen biçimi tek tek elle düzeltirse hata yeni sürümlerde geri döner; kalıcı çözüm yerel ayar kütüphanesidir.

Kaynaklar

• Jiménez-Crespo, M. A. (2024). Localization in Translation. Routledge, s. 94-101.
• Unicode Consortium. Common Locale Data Repository (CLDR), UTS #35. unicode.org.
• Türk Dil Kurumu. Yazım Kılavuzu, noktalama ve sayıların yazımı bölümleri.