Azerbaycanca Tercüme

Azerbaycanca, Türkçeye en yakın tarife dilidir ve tam da bu yüzden en çok yanlış anlaşılan dildir. “Zaten anlıyoruz” düşüncesiyle çeviri atlanan belgeler, kurumlarda sıkça geri döner. Resmî işlemde iki dil ayrı sayılır: Bakü’deki noter Türkçe metni kabul etmez, Türkiye’deki kurum da Azerbaycanca belgeyi çeviri olmadan işleme almaz.

Yakınlık kolaylık değil, tuzaktır

İki dil arasında yüzlerce ortak kelime bulunur; ancak bunların önemli bir bölümü anlamca kaymıştır. Aynı fiil bir dilde yukarı, diğerinde aşağı yönlü bir hareketi anlatabilir; günlük bir sıfat diğer dilde ağır bir olumsuzluk taşıyabilir. Ticari yazışmada bu, karşı tarafın niyeti hakkında yanlış izlenim yaratır; hukuki metinde ise yükümlülüğün kapsamını değiştirir. Deneyimli çevirmenin bu dil çiftindeki asıl işi, tanıdık görünen kelimeleri sorgulamaktır.

Alfabe Latin temellidir ve Türkçedeki harflere ek olarak ters e biçiminde bir ünlü ile x ve q harflerini içerir. Türkçe klavyeyle yazılmış metinlerde bu harflerin yerine e, h ve k konması yaygındır ve resmî belgede kabul edilmez. Ayrıca hukuk ve idare sözlüğü Rusça üzerinden yerleşmiş terimler taşır; Türkçedeki karşılığı düşünülerek uydurulan terim, Azerbaycan’daki kurumca tanınmaz.

Kiril alfabeli eski belgeler

Sovyet döneminde düzenlenmiş diplomalar, çalışma karneleri ve nüfus kayıtları Kiril alfabesiyle ve çoğu zaman Rusça olarak tutulmuştur. Bugün bu belgeler emeklilik, denklik ve miras dosyalarında hâlâ karşımıza çıkıyor. Böyle bir belgeyi çevirirken metnin dilini doğru tespit etmek gerekir: Kiril harfli olması Azerbaycanca olduğu anlamına gelmez, Rusça da olabilir. Yanlış dil varsayımıyla açılan iş baştan alınır.

Türkçeden Azerbaycancaya sık yapılan hatalar

• Metni çevirmek yerine “uyarlamak”. İki dil yakın olduğu için çevirmen cümleyi olduğu gibi bırakıp yalnızca birkaç kelimeye dokunur; sonuçta ortaya Azerbaycanca sayılmayan melez bir metin çıkar.
• Noktalama ve imla kurallarının Türkçe bırakılması. Tırnak kullanımı, bağlaçtan önceki virgül ve kesme işareti uygulaması iki dilde ayrıdır.
• Ay adlarının ve tarih biçiminin karıştırılması; resmî belgelerde yerleşik biçim kullanılmalıdır.
• Para birimi ve ölçü değerlerinin dönüştürülmesi. Tutarlar çevrilmez, kaynakta hangi birimse o kalır; okuyucuya kolaylık olsun diye eklenen dönüşüm resmî belgede hata sayılır.

Hangi belgeler yoğun

Belge	Neden isteniyor
Diploma, transkript, ders içerikleri	Türkiye’de öğrenim ve denklik başvuruları
Nüfus, evlilik ve boşanma kayıtları	Karma evlilikler ve vatandaşlık
Şirket sicil, sözleşme, ihale evrakı	Enerji, inşaat ve lojistik yatırımları
Tapu, vekâletname, veraset ilamı	İki ülkedeki taşınmaz ve miras işlemleri
Çalışma karnesi ve hizmet dökümü	Sosyal güvenlik ve emeklilik dosyaları

Öğrenci evrakı bu dilde açık ara en yoğun kalemdir. Denklik başvurularında ders adlarının tutarlı karşılanması belirleyicidir; aynı dersin transkriptte ve ders içeriği belgesinde farklı adla çevrilmesi, dosyanın eksik sayılmasına yol açar. Bu yüzden transkript ve içerik belgelerini birlikte alıp tek terim listesiyle çeviririz.

Ad-soyad yazımı

Azerbaycan soyadlarında Rusça kökenli sonekler ile yerel biçimler bir arada bulunur; aynı ailenin fertleri farklı sonek taşıyabilir. Buna bir de kadın soyadlarındaki ayrı biçim eklenir. Çeviride bu biçimleri “düzeltmek” ya da Türkçeleştirmek doğru değildir: belgede ne yazıyorsa o aktarılır ve pasaporttaki Latin harfli yazım esas alınır. Kiril harfli eski belgelerde adın Latin karşılığı için de yine pasaport referans alınır, çünkü Kiril’den yeniden okuma çoğu zaman farklı bir sonuç verir.

Baba adı Azerbaycan kayıtlarında ayrı bir alandır ve Türkiye’deki karşılığıyla birebir örtüşür; yine de alan adını uydurmadan, kaynaktaki adlandırmayla çeviririz.

Süre ve gönderim

Tercüman havuzu bu dilde geniştir; standart belgeler hızlı akar. Belgeyi gönderirken hangi ülkedeki kuruma sunulacağını, apostil ya da noter onayı gerekip gerekmediğini yazın. Ücret ve teslim tarihini görmek için belgenizi yükleyin, birim ücretler için fiyat sayfamıza bakın.

Aşağıdaki anlatım tipik uygulamayı özetler; kurumun kabul ettiği biçim baştan teyit edilmelidir. Geçerli şartlar için kurumun güncel evrak listesine bakın.